Galatat

Dağhan Üçok

Bazen eş dost eksik olmasın, yardımcı olmak maksadıyla buldukları galatları getiriyor. Ya bir yerde pazarcı tezgahına “batitiz” yazmış oluyor ya esnaf dükkanının camına “şarz”... Evet, milletçe kendi ana dilimizi doğru düzgün yazamıyor ve konuşamıyoruz. Vaziyet sadece bir dilbilgisi sorunu değil, keşke “ki”leri “da”ları ayıramamakla kalsaydı. Çok daha korkunç bir şeyle yüz yüzeyiz: Karşımızdakinin söylediğini anlamıyoruz, kendi söylemek istediğimizi ifadeye dökemiyoruz. Ne demek istediğimi düşünenler sokak röportajından komik videoya döndürülmüş örneklere bakabilir. Meseleyi daha da korkunç hale getiren eğitimlilerin hali: Büyük büyük laflar etmeye çalışırken dekorun arkasından muzip bir cin kaş göz yapıyor. Galatatçılık gittikçe dil bilgisinden asgarî temel insan mantığı meselesine doğru kayıyor. Ne demek istediğimi düşünenler tartışma programlarına veya belgesel altyazılarına bakabilir.

İnsanı en yakın akrabası şempanze ve bonobodan ayıran birtakım hasletler vardır: Hiç şüphesiz dükkanın camına “Su 0.75 kuruş” yazmak veya “Türkün kanı zehirli dedi” diye yorumlamak, bir dil bilgisi probleminden ziyade idrak edebilme kapasitesi ile ilgili sıkıntılara işaret eder.

Açık konuşayım, öz-aşağılamayı kah ayrıcalık kokartı olarak kah mizahı köpeksileşmiş bir katarsis olarak kullanan nihilist demezseniz, Türkiye halkının üstün birtakım meziyetlere sahip olduğunu zannetmiyorum. Türkiye ahalisi de aşağı yukarı her ülkenin ahalisi gibi ezici çoğunluğu sıradan bildiğimiz insanlardan oluşur. Bu sıradanlığa aptallık ismi verilmek isteniyorsa, ki pek çok durum için itiraz edebileceğimi sanmıyorum, hiçbir ülkede aptal insan yüzdesi Türkiye’den aşağı kalır seviyede değildir. Dünyanın bütün ülkelerinde aptal insanların oranı üç aşağı beş yukarı aynıdır. Türkiye’nin problemi, geri kalan akıllı veya eğitimli -artık canınız ne demek istiyorsa- insanların yeterince eğitimli ve akıllı olmamasındadır. Az akıl çoğu zaman hiç akıldan daha kötü sonuçlar üretir, yarım doktor candan eder, aptallığın sebep olduğu zarar ihanetinkinden büyüktür. Türkçe konusunda da şahsî gözlemim, kişisel müşahedem öyle ki eğitimlilerin yaptıkları hatalar çok daha ilginç, çok daha komik. Türkiye’nin aptallığı kamusal bir aptallıktır; en aklı başında gözüken insanlar kamusal alana dair fikir beyan etmeye geldiğinde fena halde çuvallar.

Onun için bütün örneklerimi her cinsten medyadan seçmeye ama bilhassa da ukaladan gözükmeye çalışanlar arasından seçmeye çalışıyorum. Galat, en temel seviyede, yani bilim düzeyinde bir insan dilini yanlış bilmekten kaynaklı yanlış yazıma ve kullanıma denir. Geri kalanı dil-politik bir tartışma meselesidir: Bazısı tükel özgü kıvanç duyar kimi silsile-i merâtib içre arz-ı ubudiyet eder. İngilizce

camiasında typo denilen, klavyenin tuşlarına yanlış basmaktan kaynaklı şeyler galat değildir. Bu çağda böyle şeylerle “kafayı bozup” “takıntı yapmak” iyi bir şey değildir; “grammar Nazi” derler, “artistlik yapıyor” derler, derler de derler... Zaten demekten başka bir şey yapmıyorlar. Bir şeye itina göstermek, özenlenmek bu diyarda affedilmez suçtur. Meşhur karikatürü hatırlayalım: “Millet aç aç!!!”

Her şey gibi galatlar da sistematiktir, sınıflandırılabilir, analiz edilebilir yani bir bilimsel disiplindir. İnsanlar hataların, sürçmelerin öylece oluverdikleri ve bir düzen içerisinde olamayacağına inanma eğiliminde. Saçmalık da yeterince iyi incelenirse anlamlıdır; Shannon’un information theorysi bize gösterdi ki İngilizce bir saçmalık ile Türkçe bir saçmalık bile birbirinden net bir şekilde ayrılabilmektedir.

Ğ harfi konuşulan Türkçede yarı sesli harf statüsündedir; bağlar ile bâlar seslerini birbirinden ayırt etmek pek mümkün değildir. Onun için “mağlum”, “miğde” gibi uzun a veya uzun i sesini ağ veya iğ ile karıştırma galatları ayrı bir kategori oluştururlar.

Bu galat kategorisinin bir alt başlığı da tersinden ağ olan kelime parçasını â yazma hatasıdır: Mağdura “madur”, istifrağa “istifra” gibi...

Bunlardan başka v-f galatları (şefkat yerine şevkat yazmak gibi), meftuh ayn galatları (müdafaa yerine müdafa, maalesef yerine malesef) gibi kategoriler de tesbit edilebiliyor.

Sayfa 13 yükleniyor…